SEO’da Crawling nima va qidiruv crawler’lari qanday ishlaydi?

SEO’da crawling nima?

Qidiruv tizimi veb-sahifani tushunishi yoki uni reytingga qo‘shishi uchun, odatda, avval uni topishi va mazmunini olishi kerak. Bu jarayon crawling deb ataladi.

Qidiruv tizimlari URL’larni topish va ularning mazmunini so‘rab olish uchun crawler, bot yoki spider deb ataladigan avtomatlashtirilgan dasturlardan foydalanadi. Google’ning asosiy qidiruv crawleri Googlebot deb ataladi. U sahifalarni havolalar, sitemap’lar, avvaldan ma’lum URL’lar va boshqa signallar orqali topishi, so‘ng ularni keyingi qidiruv jarayonlariga uzatish uchun yuklab olishi mumkin. (developers.google.com)

Crawling tashqaridan oddiy ko‘rinadi, ammo havolalar, robots.txt, serverlar, redirect’lar, JavaScript yoki URL arxitekturasidagi muammolar muhim sahifalarning samarali topilishiga xalaqit berishi mumkin.

Qisqa javob

SEO’da crawling — qidiruv botlari internetdagi URL’larni topib, ularning mazmunini olish jarayoni.

Crawler URL’ni topadi, unga kirishga ruxsat bor-yo‘qligini tekshiradi, serverga so‘rov yuboradi, javobni oladi va sahifadan qo‘shimcha URL’larni topishi mumkin.

Crawling sahifa albatta indexing qilinadi yoki yuqori o‘rinda chiqadi degani emas. U faqat sahifani keyingi qayta ishlash bosqichlari uchun mavjud qiladi. Google barcha crawl qilingan sahifalar ham oxir-oqibat indeksga kiritilmasligini aniq qayd etadi. (developers.google.com)

Crawling va indexing

Bu tushunchalar bir-biri bilan chambarchas bog‘liq, ammo ular bir xil narsa emas.

Shuning uchun sahifa topilgan, ammo crawl qilinmagan bo‘lishi mumkin; crawl qilingan, ammo indeksga kiritilmagan bo‘lishi mumkin; yoki indeksga kiritilgan bo‘lsa ham, ma’lum bir so‘rov bo‘yicha yuqori o‘rinda chiqmasligi mumkin.

INTERNAL LINK: SEO’da indexing nima?

Crawling qanday ishlaydi?

Soddalashtirilgan crawling jarayoni quyidagicha:

URL topiladi → crawling ruxsatlari tekshiriladi → HTTP so‘rov → server javobi → kontent qayta ishlanadi → havolalar topiladi → indexing tizimlari

Tasavvur qiling, Googlebot ushbu sahifani allaqachon biladi:

https://example.com/blog/

Sahifada standart HTML havola mavjud:

<a href="/blog/technical-seo/">Technical SEO</a>

Google bu URL’ni ajratib olishi va crawl qilishi mumkin bo‘lgan URL’lar ro‘yxatiga qo‘shishi mumkin. Google crawlers ishonchli tarzda kuzatishi kerak bo‘lgan havolalar uchun href atributiga ega crawl qilinadigan <a> elementlaridan foydalanishni alohida tavsiya qiladi. (developers.google.com)

Keyin crawler quyidagi URL’ni so‘rashi mumkin:

https://example.com/blog/technical-seo/

Server 200 OK, 301 kabi redirect, 404 kabi xato yoki 503 kabi server xatosi bilan javob berishi mumkin.

Muvaffaqiyatli 2xx javobi Google’ga olingan kontentni keyingi qayta ishlash bosqichlariga uzatish imkonini beradi, ammo bunday javobning o‘zi ham indexing’ni kafolatlamaydi. Doimiy 5xx xatolari va 429 Too Many Requests javoblari Google crawling tezligini kamaytirishiga olib kelishi mumkin. (developers.google.com)

Crawler’lar URL’larni qanday topadi?

Qidiruv tizimlari har bir sahifani qo‘lda yuborishingizni talab qilmaydi.

Ichki va tashqi havolalar

Havolalar sahifalarni topishning asosiy mexanizmlaridan biridir. Google hujjatlariga ko‘ra, Googlebot yangi URL’larni asosan o‘zi allaqachon biladigan sahifalardagi havolalar orqali topadi. (developers.google.com)

Shu sababli ichki linking faqat navigatsiya emas, balki technical SEO’ning ham bir qismidir.

Hech qanday crawl qilinadigan havola olib bormaydigan muhim sahifani crawler’lar topishi qiyinroq bo‘lishi mumkin. Bunday sahifalar odatda orphan pages deb ataladi.

INTERNAL LINK: SEO uchun ichki linking

XML Sitemaps

XML sitemap qidiruv tizimlariga siz muhim deb hisoblagan URL’larning tuzilgan ro‘yxatini beradi.

Masalan:

<url>
  <loc>https://example.com/blog/technical-seo/</loc>
</url>

Google sitemap yuborilishini har bir ko‘rsatilgan URL albatta crawl yoki indexing qilinadi degan buyruq yoki kafolat emas, balki hint, ya’ni signal sifatida tasvirlaydi. Bitta sitemap 50 000 URL yoki 50 MB siqilmagan hajm bilan cheklanadi; kattaroq saytlar bir nechta sitemap va sitemap index’dan foydalanishi mumkin. (developers.google.com)

INTERNAL LINK: XML Sitemaps Explained

robots.txt va crawling

robots.txt fayli ushbu protokolga amal qiladigan crawler’larga qaysi URL yo‘llarini so‘rash mumkin yoki mumkin emasligini bildirishi mumkin.

Masalan:

User-agent: *
Disallow: /admin/

Robots Exclusion Protocol 2022-yil sentabrda RFC 9309 sifatida standartlashtirilgan. Spetsifikatsiya crawler’larni avtomatlashtirilgan mijozlar sifatida ta’riflaydi va robots.txt qoidalari access control yoki authorization tizimi emasligini aniq ko‘rsatadi. (rfc-editor.org)

Bu muhim farq.

Agar maxfiy ma’lumot yopiq qolishi kerak bo‘lsa, authentication yoki boshqa haqiqiy access-control mexanizmidan foydalaning. robots.txt’ga tayanmang.

robots.txt — noindex emas

Keng tarqalgan SEO xatolaridan biri quyidagicha o‘ylash:

“Agar URL’ni robots.txt orqali bloklasam, Google uni indexing qila olmaydi.”

Bu har doim ham to‘g‘ri emas.

Google bloklangan URL’ni havolalar orqali topishi va uning kontentini crawl qilmasdan turib ham URL’ni qidiruv natijalarida ko‘rsatishi mumkin. Shuning uchun Google ochiq sahifaning Google Search’da ko‘rinishini oldini olish kerak bo‘lsa, noindex ishlatishni tavsiya qiladi. (developers.google.com)

Ammo bunda muhim bir jihat bor: Google noindex direktivasini ko‘rishi uchun sahifani crawl qila olishi kerak.

Shuning uchun quyidagi kombinatsiya aks ta’sir qilishi mumkin:

Disallow: /private-page/

va:

<meta name="robots" content="noindex">

Agar crawling bloklangan bo‘lsa, Googlebot noindex ko‘rsatmasi joylashgan HTML’ni umuman olmasligi mumkin. (developers.google.com)

INTERNAL LINK: robots.txt Explained

JavaScript va rendering

Zamonaviy saytlar muhim kontentning faqat bir qismini dastlabki HTML’da berishi, qolgan qismini esa JavaScript orqali yaratishi mumkin.

Google o‘z hujjatlarida sahifalarni qayta ishlash davomida zamonaviy Chrome versiyasi yordamida ularni render qilishi va JavaScript’ni bajarishi mumkinligini ko‘rsatadi. Rendering muhim, chunki JavaScript orqali qo‘shilgan kontent yoki havolalar dastlabki HTML javobida mavjud bo‘lmasligi mumkin. (developers.google.com)

Biroq JavaScript rendering saytni texnik jihatdan crawling uchun ochiq qilish zaruratini yo‘q qilmaydi. Muhim havolalar hali ham standart link markup’dan foydalanishi, zarur resurslar ochiq qolishi, ishlab chiquvchilar esa Google aslida nimani olayotgani va render qilayotganini tekshirishi kerak. (developers.google.com)

INTERNAL LINK: JavaScript SEO asoslari

Crawl Budget

Qidiruv tizimlari internetdagi har bir URL’ni doimiy ravishda crawl qila olmaydi.

Google crawl budget’ni uning crawling tizimlari asosan crawl capacity va crawl demand asosida crawl qila oladigan va crawl qilishni xohlaydigan URL’lar sifatida tariflaydi. (developers.google.com)

Ko‘pchilik oddiy saytlar uchun crawl budget agressiv optimizatsiyani talab qiladigan masala emas.

Google’ning amaldagi ko‘rsatmalari asosan juda katta yoki tez-tez o‘zgaradigan saytlarga qaratilgan, jumladan taxminan:

• 1 million yoki undan ko‘p noyob sahifaga ega va o‘rtacha tezlikda o‘zgaradigan saytlar;
• 10 000 yoki undan ko‘p noyob sahifaga ega va juda tez o‘zgaradigan saytlar;
• Discovered – currently not indexed holatidagi ko‘plab URL’larga ega saytlar.

Google bu raqamlar aniq chegaralar emas, balki taxminiy tasniflar ekanini ochiq aytadi. (developers.google.com)

Yirik ecommerce saytlar, marketplace’lar, nashriyotlar va faceted navigation ishlatadigan saytlar filterlar, saralash parametrlari, kalendarlar, session ID’lar yoki dublikatlar orqali juda katta URL maydonlarini yaratishi mumkin. Bunday vaziyatlarda crawling samaradorligi ancha muhim bo‘lib qoladi.

INTERNAL LINK: Crawl Budget Explained

Crawling muammolarini aniqlash

Agar muhim sahifa qidiruvda ko‘rinmayotgan bo‘lsa, avval muammo haqiqatan ham crawling bilan bog‘liqmi yoki yo‘qmi, shuni aniqlash kerak.

URL’ni Google Search Console’dagi URL Inspection tool orqali tekshiring. Google hujjatlariga ko‘ra, bu vosita joriy indexing holatini ko‘rsatishi, live URL’ni test qilishi, crawling so‘rovini yuborishi va yuklangan resurslar haqida ma’lumot berishi mumkin. (developers.google.com)

Keyin quyidagilarni tekshiring:

1. Discovery — sahifaga ichki havola bormi yoki u sitemap’ga kiritilganmi?
2. robots.txt — Googlebot tasodifan bloklanmaganmi?
3. HTTP response — URL kutilgan 200, redirect yoki xato javobini qaytaryaptimi?
4. Server availability — DNS, tarmoq, timeout, 429 yoki 5xx xatolari yuz berayaptimi?
5. Rendering — JavaScript qayta ishlangandan keyin muhim kontent mavjudmi?
6. URL duplication — filterlar yoki parametrlar keraksiz URL variantlarini yaratmayaptimi?
7. Server logs — Googlebot bu URL’ni haqiqatan ham so‘raganmi?

Crawler darajasidagi diagnostika uchun server access log’lari ayniqsa foydali, chunki ular crawler nima qilgan deb taxmin qilayotganingizni emas, balki amalda nimalar so‘ralganini ko‘rsatadi.

Keng tarqalgan noto‘g‘ri tushunchalar

“Sitemap crawling’ni kafolatlaydi.” Yo‘q. Google sitemap’larni hint sifatida ko‘radi. (developers.google.com)

“Crawl qilingan bo‘lsa, demak indexing qilingan.” Yo‘q. Crawl qilingan kontent hali ham keyingi qayta ishlash va indexing qarorlaridan o‘tishi kerak. (developers.google.com)

“robots.txt sahifalarni Google’dan olib tashlaydi.” Har doim ham emas. U birinchi navbatda crawling’ni boshqaradi. (developers.google.com)

“Qanchalik ko‘p crawling bo‘lsa, SEO shunchalik yaxshi bo‘ladi.” Har doim ham emas. Maqsad crawler so‘rovlarini maksimal darajaga chiqarish emas, balki foydali va muhim URL’larga samarali kirishni ta’minlashdir.

SeoNest tavsiyasi

Ko‘pchilik saytlar uchun crawling’ni manipulyatsiya qilinadigan jarayon sifatida emas, balki kirish va arxitektura masalasi sifatida ko‘rish kerak.

Muhim sahifalarni standart ichki havolalar orqali topiladigan qiling, sitemap’ni to‘g‘ri va dolzarb saqlang, to‘g‘ri HTTP javoblarini qaytaring, kerakli sahifa yoki resurslarni tasodifan bloklamang va keraksiz URL variantlarini nazorat qiling.

Keyin natijani Search Console va server log’lari orqali tekshiring.

Crawl budget optimizatsiyasiga jiddiy sarmoya faqat sayt hajmi yoki URL yaratish mexanizmi bunga haqiqiy sabab bo‘lgandagina ma’noli bo‘ladi.

FAQ

Qidiruv tizimlari kontentni to‘liq qayta ishlashi va indexing qilishi uchun odatda avval uni olishlari kerak. Bloklangan URL ayrim hollarda tashqi ma’lumotlarga asoslanib faqat URL ko‘rinishidagi natija sifatida chiqishi mumkin, ammo crawler sahifani ola olmasa, uning kontenti odatdagi tarzda qayta ishlanmaydi. (developers.google.com)

Google saytni qanchalik tez-tez crawl qiladi?

Universal jadval mavjud emas. Googlebot nimani crawl qilish, qanchalik tez-tez va nechta URL so‘rashni algoritmik tarzda belgilaydi, shu bilan birga serverlarni ortiqcha yuklamaslikka harakat qiladi. (developers.google.com)

Sitemap yuborish Google crawling’ini tezlashtiradimi?

Sitemap sahifalarni topishni yaxshilashi mumkin, ayniqsa yangi, yangilangan, katta yoki topish qiyin bo‘lgan URL to‘plamlari uchun. Ammo uni yuborish darhol crawling bo‘lishini kafolatlamaydi. (developers.google.com)

Har bir sahifa crawling uchun ochiq bo‘lishi kerakmi?

Yo‘q. Admin URL’lari, takroriy URL kombinatsiyalari, ichki qidiruv natijalari va boshqa qiymati past URL maydonlarini sayt arxitekturasiga qarab cheklash mumkin. Ammo organik qidiruvda ko‘rinishi kerak bo‘lgan sahifalar, odatda, qidiruv crawler’lari uchun ochiq bo‘lishi kerak.

Crawling ranking faktorimi?

Crawling birinchi navbatda qidiruv tizimlari kontentni olishi va qayta ishlashi uchun zarur shartdir. Uni hujjatlashtirilgan ranking signali bilan adashtirmaslik kerak. Sahifaning tez-tez crawl qilinishi o‘z-o‘zidan uning yuqoriroq ranking qilishini anglatmaydi.

Yakuniy xulosa

Crawling — qidiruv tizimining ma’lumotni olish bosqichidir.

Qidiruv crawler’lari URL’larni topadi, serverlardan so‘raydi, javoblarni qayta ishlaydi va keyingi tekshirish uchun yangi URL’larni aniqlaydi. Yaxshi technical SEO bu jarayonni oldindan tushunarli qiladi: muhim kontentni topish va olish oson bo‘ladi, keraksiz URL maydonlari resurslarni behuda sarflamaydi, robots.txt va noindex kabi direktivalar esa o‘z vazifasiga mos ishlatiladi.

Agar crawling ishlamasa, qidiruv tizimining keyingi bosqichlari zarur kontentni umuman olmasligi mumkin.

Sources

1. Google Search Central — In-Depth Guide to How Google Search Works. Google for Developers. How Google Search Works (developers.google.com)
2. Google Search Central — Googlebot. Google for Developers. Googlebot documentation (developers.google.com)
3. Google Crawling Infrastructure — Optimize Your Crawl Budget. Google for Developers. Crawl budget documentation (developers.google.com)
4. Google Search Central — Introduction to robots.txt. Google for Developers. robots.txt introduction (developers.google.com)
5. Koster, M.; Illyes, G.; Zeller, H.; Sassman, L. — RFC 9309: Robots Exclusion Protocol. IETF, September 2022. RFC 9309 (rfc-editor.org)
6. Google Search Central — Build and Submit a Sitemap. Google for Developers. Google sitemap documentation (developers.google.com)
7. Google Search Central — Link Best Practices for Google. Google for Developers. Crawlable links documentation (developers.google.com)
8. Google Crawling Infrastructure — How HTTP Status Codes Affect Google's Crawlers. Google for Developers. HTTP status code documentation (developers.google.com)
9. Google Search Central — Block Search Indexing with noindex. Google for Developers. noindex documentation (developers.google.com)
10. Sitemaps.org — Sitemaps XML Format. Sitemaps protocol (sitemaps.org)